Từ ngàn xưa, sinh tử luôn là một trong những bí ẩn lớn nhất của nhân loại. Con người biết rằng thân xác rồi sẽ trở về cát bụi, nhưng liệu ý thức, ký ức và những tình cảm từng gắn bó với một đời người có thực sự biến mất khi trái tim ngừng đập?
Năm 1998, tại Đại học Arizona, một thí nghiệm đặc biệt đã được tiến hành dưới sự ghi hình của HBO, nhằm tìm hiểu khả năng những người tự nhận có thể giao tiếp với người đã khuất cung cấp được thông tin chính xác đến đâu.
Kết quả được nhóm nghiên cứu công bố khiến nhiều người chú ý: 68 sinh viên đoán đúng trung bình 36%, trong khi năm nhà ngoại cảm đạt mức chính xác được báo cáo từ 77 đến 95%.
Nhưng những con số ấy thực sự nói lên điều gì? Phải chăng ý thức có thể tồn tại sau cái chết, hay vẫn còn những cách lý giải mà khoa học chưa làm sáng tỏ?
Từ trải nghiệm kỳ lạ đến câu hỏi về linh hồn
Người đứng đầu nghiên cứu là Giáo sư Gary Schwartz, một nhà tâm lý học được đào tạo tại Cornell và Harvard, từng giảng dạy tại Yale trước khi chuyển đến Đại học Arizona năm 1988.
Trong một lần lái xe cùng vợ tại Manhattan, Schwartz kể rằng ông bất ngờ nghe thấy tiếng nói nhắc mình thắt dây an toàn. Chỉ ít giây sau, chiếc xe bị đâm mạnh từ phía sau, nhưng cả hai may mắn sống sót.
Trải nghiệm ấy không chứng minh sự tồn tại của linh hồn, song khiến ông suy ngẫm về bản chất của ý thức.
Cùng nhà tâm lý học Linda Russek, Schwartz phát triển giả thuyết trí nhớ hệ thống, đặt câu hỏi liệu thông tin của một hệ thống sống có thể tiếp tục tồn tại khi cấu trúc vật chất ban đầu không còn hoạt động.
Ông dùng hình ảnh ánh sáng từ một ngôi sao xa xôi: ngôi sao có thể đã tan rã, nhưng ánh sáng phát ra từ trước vẫn tiếp tục truyền qua không gian.
Từ đó, Schwartz đặt ra giả thuyết rằng thông tin gắn với một con người có thể không nhất thiết biến mất ngay khi cơ thể ngừng sống. Tuy nhiên, đây chỉ là phép liên tưởng, chưa phải bằng chứng khoa học về linh hồn.
Thí nghiệm HBO: Khi những thông tin bí mật được hé lộ
Năm 1998, Schwartz mời năm nhà ngoại cảm tham gia thử nghiệm tại Arizona. Hai người được cung cấp thông tin chính là Patricia Price và Ronnie Nathanson.
Trước khi bắt đầu, Patricia ghi lại thông tin về sáu người thân đã qua đời. Những dữ liệu này được giữ riêng để đối chiếu sau thí nghiệm.
Các nhà ngoại cảm lần lượt ngồi sau tấm màn ngăn cách, không thể quan sát nét mặt hay cử chỉ của Patricia. Bà cũng bị hạn chế phản hồi, chủ yếu chỉ được trả lời đúng hoặc sai.
Kết quả gây chú ý khi cả năm nhà ngoại cảm đều nhắc đến người con trai đã mất của Patricia. Ba người đưa ra chữ cái M liên quan đến tên người ấy. Một số người đề cập đến tiếng nổ, máu và súng, phù hợp với hoàn cảnh người con trai qua đời.
Cả năm người còn nhắc đến con chó mà Patricia từng nuôi, trong đó bốn người mô tả đó là chó nhỏ.
Nhóm Schwartz ước tính xác suất ngẫu nhiên của một tổ hợp thông tin đặc biệt vào khoảng một trên 125 triệu. Tuy nhiên, phép tính này phụ thuộc vào các giả định thống kê, không phải xác suất chứng minh linh hồn tồn tại.
Thiết bị điện não đồ EEG và điện tâm đồ ECG cũng được sử dụng để theo dõi hoạt động sinh lý, chứ không phải máy móc có khả năng phát hiện linh hồn.
Khi khoa học tiếp tục kiểm chứng điều chưa thể giải thích
Những kết quả ban đầu lập tức vấp phải phản biện. Các nhà tâm lý học Richard Wiseman và Ciarán O’Keeffe đặt vấn đề về khả năng rò rỉ tín hiệu, cách chấm điểm và tính phù hợp của nhóm đối chứng.
Schwartz tiếp tục nghiên cứu thay vì xem thử nghiệm đầu tiên là lời giải cuối cùng.
Năm 2007, một nghiên cứu với Julie Beischel áp dụng quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn. Nhà ngoại cảm không nhìn thấy, không nghe thấy người tham gia; thông tin được chuyển qua người trung gian không biết đáp án.
Người tham gia nhận hai bản thông tin, một bản dành cho mình và một bản đối chứng, rồi đánh giá bản nào phù hợp hơn.
Kết quả được báo cáo có ý nghĩa thống kê với p = 0,007. Tuy vậy, kết quả ấy vẫn chưa xác định được nguồn gốc thông tin hay chứng minh sự tồn tại sau cái chết.
Năm 2008, nhóm nghiên cứu tiếp tục khảo sát trải nghiệm chủ quan của tám nhà ngoại cảm. Đến năm 2010, Schwartz thử sử dụng cảm biến ánh sáng silicon nhằm tìm kiếm những tín hiệu vật lý bất thường mà không cần người ngoại cảm làm trung gian.
Những nghiên cứu về ngoại cảm tại Việt Nam
Tại Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Tiềm năng Con người cũng từng triển khai các đề tài liên quan đến hiện tượng ngoại cảm.
Đề tài TK02 khảo sát khả năng cung cấp thông tin của nhà ngoại cảm Nguyễn Thị Thu Phương tại Hàm Rồng, Thanh Hóa, với 97 gia đình tham gia.
Tiếp đó, TK10 nghiên cứu các biểu hiện được cho là liên quan đến vong hồn, còn TK12 mở rộng khảo sát, thu thập 686 phiếu và tổ chức các hội thảo nghiên cứu.
Nhóm thực hiện đưa ra kết luận ủng hộ sự tồn tại của những hiện tượng đặc biệt và linh hồn. Tuy nhiên, đây là nhận định của nhóm nghiên cứu, chưa phải kết luận được khoa học xác nhận rộng rãi.
Cái chết có phải là dấu chấm hết?
Từ Arizona đến Việt Nam, những nghiên cứu ấy đều chạm đến câu hỏi khiến con người suy ngẫm qua nhiều thế hệ: Khi thân xác không còn, liệu ý thức có thể tiếp tục tồn tại dưới một hình thức nào khác?
Đến nay, khoa học chưa có bằng chứng được chấp nhận rộng rãi chứng minh linh hồn tồn tại độc lập sau cái chết. Nhưng việc đặt câu hỏi, kiểm chứng và sẵn sàng xem xét những giả thuyết khác nhau vẫn là tinh thần cần thiết của nghiên cứu.
Có lẽ điều sâu sắc hơn cả là những câu hỏi về sự sống sau cái chết cũng nhắc chúng ta trân quý cuộc sống hiện tại.
Bởi dù linh hồn có tiếp tục tồn tại hay không, tình yêu thương và những điều tốt đẹp một người để lại vẫn có thể sống mãi trong ký ức của người ở lại. Con người rồi sẽ đi qua sinh tử, nhưng lòng nhân ái, sự tử tế và những giá trị đã trao cho cuộc đời chính là di sản đáng quý nhất của mỗi chúng ta.
Tiểu Hoa biên tập
Vạn Điều Hay
