Người xưa thường nói: “Con hư tại mẹ”. Câu nói ấy không phải để đổ lỗi, mà để nhấn mạnh một sự thật sâu sắc: người mẹ chính là gốc rễ quyết định khí chất và vận mệnh của đứa trẻ.
Trong việc nuôi dạy con cái cũng vậy, người mẹ không chỉ dạy con bằng lời nói, mà còn âm thầm tạo nên tính cách, thói quen và cách nhìn nhận cuộc đời của con qua chính cách mình sống mỗi ngày.
Đối chiếu với những quan niệm giáo dục hiện đại, kinh nghiệm của người xưa vẫn để lại nhiều bài học đáng suy ngẫm.
Thứ nhất, muốn con biết giữ bình tĩnh, mẹ phải học cách chế ngự cảm xúc của mình.
Họ tin rằng không khí trong nhà chính là phong thủy của cả gia đình. Một người mẹ thường xuyên nổi nóng, quát mắng có thể khiến con sống trong sợ hãi, hoặc học theo cách giải quyết vấn đề bằng giận dữ.
Ngược lại, người mẹ biết kiềm chế, nói năng chừng mực sẽ giúp con hiểu rằng gặp chuyện trái ý không nhất thiết phải lớn tiếng.
Cổ nhân dạy rằng “gia hòa vạn sự hưng”, mà sự hòa ấy khởi nguồn từ cái tâm của người mẹ. Giữ được cái tâm bình ổn chính là giữ được cái gốc cho con cái.
Thứ hai, thương con phải đi cùng nguyên tắc, không thể bao bọc và làm thay con mọi thứ.
Càng nâng đỡ bao bọc, càng khiến con yếu ớt. Nếu việc gì mẹ cũng làm thay, khó khăn nào cũng vội vàng giải quyết hộ, đứa trẻ sẽ khó học cách chịu trách nhiệm. Khi con mắc lỗi, hãy để con nhận biết hậu quả và tìm cách khắc phục trong giới hạn an toàn. Yêu con không phải là trải thảm hoa cho con đi, mà là để con tự nếm trải khó khăn, tự đứng lên sau vấp ngã.
Vì vậy người xưa rất coi trọng việc rèn luyện ý chí và tính tự lập, bởi con người muốn trưởng thành phải tự trải qua thử thách.
Có câu “thương cho roi cho vọt”, không phải là đánh đập tàn nhẫn, mà là biết nghiêm khắc đúng mức, biết buông tay đúng lúc để con tự lớn. Người mẹ càng làm hộ, đôi cánh của con càng mỏng manh. Chỉ khi mẹ dám lùi lại, con mới thật sự học được cách bay.
Thứ ba, dạy con biết sửa sai quan trọng hơn khiến con sợ sai.
Một đứa trẻ luôn bị mắng chửi, bị miệt thị khi mắc lỗi sẽ trở nên rụt rè, sợ sai, không dám thử những điều lớn. Trong khi đó, người biết dạy con sẽ chỉ bảo khi con sai, động viên khi con sửa, để con hiểu rằng sai lầm là một phần của sự trưởng thành. Sợ sai là kẻ thù lớn nhất của sự phát triển.
Cổ nhân từng dạy: “Quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ”, nghĩa là mắc lỗi mà không sửa mới thực sự đáng trách.
Thứ tư, người mẹ không nên lấy con làm lẽ sống duy nhất mà lấy bản thân làm gương.
Nếu mẹ muốn con chăm chỉ nhưng bản thân lười biếng, muốn con trung thực nhưng lại thường xuyên nói dối, lời giáo huấn sẽ không có sức thuyết phục. Mẹ có công việc, sở thích, lòng tự trọng và biết chăm sóc bản thân cũng là đang dạy con sống có mục đích, không lệ thuộc hoàn toàn vào người khác.
Khổng Tử từng nói: “Kỳ thân chính, bất lệnh nhi hành; kỳ thân bất chính, tuy lệnh bất tòng.” Người sống ngay chính thì không cần ra lệnh, người khác cũng dễ noi theo.
Thứ năm, đặt nhân cách lên trên thành tích.
“Tiên học lễ, hậu học văn” chính là tinh thần ấy. Một đứa con điểm 7 nhưng biết tự lập, hiểu chuyện, có lòng trắc ẩn,… còn hơn tạo ra một cỗ máy điểm 10 nhưng vô cảm, kiêu ngạo, ích kỷ…
Điểm số có thể mở ra cơ hội, nhưng lòng trung thực, sự tự lập, lòng trắc ẩn và tinh thần trách nhiệm mới giúp con đứng vững lâu dài. Đồng thời, cha mẹ cần hiểu rằng con là một cá thể độc lập, không sinh ra để hoàn thành mọi ước mơ còn dang dở của mình. Có thể hướng dẫn, khuyên bảo, nhưng cũng cần tôn trọng sự trưởng thành và lựa chọn phù hợp của con.
Lão Tử từng ví đức cao tựa như nước: “Mềm mại nhưng có sức mạnh, biết thích nghi mà không đánh mất bản chất.” Người mẹ cũng vậy, có lúc cần kiên quyết, có lúc cần lắng nghe, có lúc phải buông tay để con tự trưởng thành.
Suy cho cùng, kinh nghiệm sâu sắc nhất của người xưa trong việc dạy con là muốn con nên người, cha mẹ trước hết phải sống sao cho xứng đáng làm gương. Gia phong không chỉ được truyền lại bằng lời răn dạy, mà còn được vun đắp từ từng cách ứng xử, từng việc làm và từng phẩm chất mà con nhìn thấy mỗi ngày.
Tú Uyên biên tập
Xem thêm
Vạn Điều Hay
